कर्णालीको मुख्य आधार अपर कर्णाली जलविद्युत आयोजना

कर्णाली प्रदेशको प्रमुख आयोजना मध्यको एक माथिल्लो कर्णाली जलविद्युत आयोजना निर्माण सुरु भए संगै आर्थिक जीवनस्तरमा उल्लेख्य परिवर्तन आउनेमा स्थानीयवासी आशावादी छन् । दुई वर्षअघि मात्रै सुनसान माथिल्लो कर्णाली जलविद्यूत आयोजनाको फिल्ड कार्यालय दैलेखको आठविस नगरपालिका डावमा अहिले बैंकदेखी ब्यापार ब्यवसाय चहलपहल सुरु भयको छ । कर्णाली राजमार्ग छेउमै रहेको आयोजनाको कार्यालयमा छिटपुट देखीने घरहरु भरिभराउ छन् । आयोजना निर्माण सुरुसंगै यहाँको विकास गतिविधिमा उल्लेख्य प्रभाव पार्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।

९०० मेगावाट क्षमताको सबैभन्दा सस्तोमा निर्माण हुने सम्भावना रहेको आयोजना हो अपर कर्णाली । सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशको समृद्धिसँग जोडिएको आयोजनालाई तत्काल अगाडि बढाउन सरकार अग्रसर रहनुपर्ने देखिन्छ । आयोजना निर्माण चरणमा हजारौं जनशक्ति चाहिने भएकाले रोजगारी हुनेछ भने निर्माण सम्पन्न भय पछिका बिबिध पूर्वाधारहरुले सम्पन्न हुने आयोजना आसपासका जिल्लाहरुमा पनि बिकासका गतिबिधि हरुको सुरुवात हुने छ ।र कर्णालीका कुना कुना मा उज्यालो छाउने छ कर्णालीका अर्गानिक उत्पादनको प्रसोधन र उचित ब्यबस्थापन सहित मुख्य बजारहरुमा अर्गानिक कर्णाली मौलाउने र फैलाउने छ ।

२०७४ माघ २७ गते माथिल्लो कर्णाली जलविद्युत आयोजनाको फिल्ड कार्यालयमा भएको बम विस्फोटपछि आयोजनाको काम रोकिएको छ । ड्याम साईट आसपास प्रभावित स्थानमा परेका जंगलका रुखहरु काट्ने तयारी भैरहेको थियो । तर, बम प्रहारपछि ती कामहरु रोकिएको छन् । शान्तीसुरक्षा अनुभुती नभएको भन्दै अहिले काम रोकिएको आयोजनाका कर्मचारीहरु बताउछन । अज्ञात समुहले पर्खाल बाहिरबाट बम प्रहार गरे लगत्तै आयोजनाको फिल्ड कार्यालयमा कर्मचारी समेत छोडेका हुन् । अहिलेसम्म कर्मचारी फिल्डमा पुगेका छैनन् ।

आयोजनाको क्षमताको विषयमा सरकारले प्रस्ट पार्न सके र प्रवद्र्धक कम्पनीसँग गरिएको आयोजना विकास सम्झौता (पिडिए)मा देखिएको केही अस्पष्ट प्रावधानलाई हटाउन सके स्थानीयवासी सहमत हुने देखिन्छन् । आयोजना प्रभावित क्षेत्रका नागरिकले भारतीय लगानीकर्ता ग्रान्धी माल्लिकार्जुन राव (जिएमआर)सँग भएको पिडिए सबैले बुझ्ने गरी नेपाली भाषामा उपलब्ध गराउन माग गरेका छन् । जतिसको छिटो वार्ताको माध्यमबाट बिबाद समाधान गरि पिडिए सर्वजनिक गर्नु पर्नेमा सम्बन्धित पक्षको तदारुकता देखिदैन।

परियोजनाले स्थानीयलाई २ मेगावाट र नेपाल सरकारलाई १ सय ८ मेगावाट दिने पीडीए सम्झौतामा जनाईएको छ । साढे ५ वर्ष निर्माण अवधि रहेको माथिल्लो कर्णाली जलविद्युत परियोजना निर्माण कम्पनी जिएमआरले विभिन्न बहानामा आफ्नो समय बढाईरहेको हुनाले विभिन्न खालका संका उप संकाहरु पलाउन थालेका छन् ।

सन २००८ मा गोलोवल टेण्डर मार्फत उत्कृष्ठ कम्पनीका रुपमा भारतिय कम्पनी जिएमआरले पाएको थियो । सन् २०१४ पीडीएमा हस्ताक्षर भएको माथिल्लो कर्णाली जलविद्यूत परियोजनाले विद्युत उत्पादन सन् २०२१ बाट सुरु गर्ने पीडीए सम्झौतामा उल्लेख छ । विद्यूत उत्पादन सुरु भएको २५ वर्षमा आयोजना संञ्चालन भएकै अवस्थामा सन् २०४६ मा कम्पनीले नेपाललाई हस्तान्तरण गर्नेछ भनि उल्लेख गरियको छ  ।

कर, दस्तुर, निःशुल्क उर्जा, र निःशुल्क सेयर गरी नेपालले ४ सय ३० अर्ब नेपाली रुपैँया फाईदा लिने समेत लगानी बोर्डको तथयांकाले जनाएको छ । यसरि कर्णालीको बिकासको मुलधारको रुपमा रहेको अपर कर्णाली आयोजना छिटो बनोस र समुन्नत कर्णालीको मार्ग प्रसस्त होस् भन्ने सपना कर्णाली बासीको रहेको छ।