चिनारी हुम्लाको

नेपालको हाल कर्णाली प्रदेशमा पर्ने अत्यन्तै दुर्गम उच्च हिमाली जिल्ला हो हुम्ला । हुम्ला जिल्ला पर्यावरणीय क्षेत्र तथा जलवायुको हिसावले हेर्दा पनि उच्च पहाडी, मध्य पहाडी र होचो नदीतट तथा बेंशी क्षेत्र गरी ३ भागमा विभाजन भएको हुँदा यहाँको जलवायुमा पनि सोही अनुसारको भिन्नता पाइन्छ ।

यस जिल्लाका २७ वटा गा.वि.स.हरु मध्ये वौद्ध धर्मालम्वीहरुको वसोवास रहेको गा.वि.स. हरुमा लिमि, मुचु, खगालगाँउ, हेप्का, वरगाँउ, सिमकोट, ठेहे गरी ७ वटा गा.वि.स. हरु रहेका छन भने अन्य गा.वि.स. हरुमा क्षेत्री जातीको वाहुल्यता रहेको छ । यस जिल्लामा हिन्दुहरुका प्रचलित मनिदरहरुमा खार्पूनाथ, महादेवल मन्दिर, लवासुर माडु, भगवती माडु आदि रहेका छन भने वौद्ध धर्मालम्वीहरुको गुम्वाहरुमा रलिङ्ग गुम्वा, याल्वाङ्ग गुम्वा, रिझिलिङ्ग गुम्वा आदि प्रमुख रुपमा रहेका छन् ।

राष्ट्रिय सडक सञ्जालमा जोडिन नसकेको यो जिल्लाको विकासको प्रवेशद्धार अझै सम्म खुल्न सकेको छैन भन्न सकिन्छ । जिल्लामा उपलब्ध श्रोत साधनलाई प्रभावकारी ढंगले उपयोग गर्न गर्न सकिएको छैन । राज्यबाट भएको वहिष्करणको ब्यवहारको कारणले गर्दा यस जिल्लामा बसोबास गर्ने मानिसहरु स्वास्थ, शिक्षा र पोषण जस्ता आधारभूत आवश्यकताको परिपुर्तिबाट बञ्चित रहेका छन् ।

मुगु जिल्लासँग सिमा जोडिएको दक्षिणी भाग भन्दा तिब्बतसँग सिमा जोडिएको उत्तर पश्चिम भेगको स्थिति सापेक्षिक रुपमा राम्रो रहेको छ । यस जिल्लाको सदरमुकाम सिमकोट हो जुन नेपाकै अग्लो जिल्ला सद्दरमु काम हो र यसलाई तिब्बतको सिमासँग सडक यातायातले जोड्ने प्रयास गरिएको छ  भने नेपालको अन्य ठाउँबाट हुम्ला  पुग्ने साधन भनेको नेपालगञ्ज सिमकोट तथा सुर्खेत सिमकोटको हवाई मार्ग मात्र हो ।

हिम जलश्रोतको धनी जिल्लाको रूपमा रहेको हुम्ला नेपालको सबभन्दा लामो नदी कर्णाली तिब्बतबाट यारी नाका भएर प्रबेश गरी लगभग हुम्ला जिल्लालाई बीच पारेर बगेको छ ।साथै यहाँ १०० भन्दा बढी हिमालबाट हिउँ पग्लेर बग्ने स्थायी श्रोत भएका नदीहरू, २० भन्दाबढी प्राकृतिक रूपले रमणीय र साँस्कृतिक रूपले महत्त्वपूर्ण तालतलैया, मुल तथा झरनाहरू हुम्लाका वास्तविक परिचय हुन् ।

उत्तरमा चिन ,दक्षिन्मा बाजुरा ,पूर्वमा मुगु र पश्चिममा बजांग जिल्ला संग सिमाना जोडिएको जिल्ला हुम्लामा नेपाली र चिनिया मिस्रित भाषा सम्स्कृति र भेस भुषाले भरिएको छ। यातायात सेवा अझै सहज हुन नसकेको हुम्ला जिल्लामा मनै लोभ्याउने प्राकृतिक द्र्स्य हरु देख्न पाइन्छन्। तमाम जडीबुटी र भोक मेट्ने अन्न यहीँ छ भने सिंगो देशलाई सम्पन्न बनाउने पर्यटकीय स्थलहरू मनग्य रुपमा यहीँ छन् ।

हुम्लाको उत्तरी भेगमा पर्ने लिमि उपत्यका तिब्बती संस्कृतिका हिसाबले निकै प्रख्यात मानिन्छ भने । भौगोलिक रूपमा विकट कर्णाली प्रदेशको हुम्लास्थित टाँके भ्याली यस्तै पर्यटकीय स्थलमध्ये पर्छ । यहाँ एकपटक पुग्ने जोसुकैले पनि टाँकेका सुन्दर दृश्य भुल्न सक्दैन । सुन्दर र रमणीय हुँदाहुँदै पनि प्रचार–प्रसारको अभावमा यो भ्याली अझैसम्म पनि मूलधारको पर्यटकीय स्थल बन्न सकेको छैन ।